«سهام خزانه» (Treasury Shares) به سهامی گفته می‌شود که یک شرکت از سهام منتشرشده خودش را بازخرید می‌کند و نزد خود نگه می‌دارد، بی‌آنکه آن را باطل کند. این ابزار در بازار سرمایه برای مدیریت قیمت سهم، تنظیم ساختار سرمایه یا طرح‌های تشویقی کارکنان به‌کار می‌رود. اما رفتار حسابداری و مالیاتی سهام خزانه ظرافت‌هایی دارد که اگر نادیده گرفته شود، می‌تواند به برداشت‌های اشتباه درباره «سود» و «مالیات» منجر شود. این موضوع نسبت به مواد روشن قانون مالیات‌های مستقیم، کمتر صریح و بیشتر نیازمند احتیاط است؛ بنابراین در این مطلب با همان احتیاط، مبنا و رفتار آن را مرور می‌کنیم و تأکید داریم که برای پرونده واقعی باید به متن قانون و استانداردها استناد کرد، نه به فرض.
۱) مبنای قانونی و استانداردی
سهام خزانه در ایران دو لایه مرجع دارد. لایه اول، مجوز و چارچوب بازخرید است: امکان و شرایط بازخرید سهام توسط شرکت‌ها (به‌ویژه شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس) و سقف‌ها و الزامات آن، در قوانین بازار سرمایه و مقررات سازمان بورس و اوراق بهادار تعیین شده است. لایه دوم، نحوه ثبت حسابداری است که تابع استانداردهای حسابداری ایران و رهنمودهای سازمان حسابرسی است. این دو لایه پیش از بحث مالیاتی قرار می‌گیرند، چون نخست باید بازخرید مجاز و درست ثبت شده باشد تا اثر مالیاتی آن معنا پیدا کند.