تجدید ارزیابی یعنی ارزش دفتری دارایی‌های ثابت، مانند زمین و ساختمان، به ارزش منصفانه‌ی روز که کارشناس تعیین می‌کند برسد. افزایش ارزش سود دوره نیست؛ در حقوق مالکانه و با عنوان مازاد تجدید ارزیابی ثبت می‌شود. این کار ترازنامه را به ارزش روز نزدیک می‌کند، اما هیچ پولی وارد کسب‌وکار نمی‌کند و استهلاک سال‌های بعد را بیشتر می‌کند.
چرا ارزش دفتری از ارزش روز عقب می‌ماند
دارایی ثابت به بهای خرید ثبت و هر سال مستهلک می‌شود. در دوره‌های تورمی، ساختمانی که سال‌ها پیش خریده شده ممکن است در دفاتر به کسری از قیمت روزش ثبت باشد. در این حالت ترازنامه دارایی‌ها و حقوق مالکانه را کمتر از واقع نشان می‌دهد و نسبت‌هایی مانند بدهی به حقوق مالکانه، وضعیت را بدتر از واقع نشان می‌دهند.
قواعد مدل تجدید ارزیابی
- تجدید ارزیابی برای یک طبقه‌ی کامل از دارایی‌ها انجام می‌شود، مثلاً همه‌ی زمین و ساختمان‌ها، نه برای یک قلم منتخب.
- ارزش منصفانه باید قابل اتکا باشد؛ معمولاً ارزیابی کارشناس مستقل با گزارش مکتوب.
- پس از انتخاب این مدل، ارزیابی به‌طور منظم تکرار می‌شود تا ارزش دفتری از ارزش روز فاصله‌ی زیادی نگیرد.
- افزایش ارزش در مازاد تجدید ارزیابی در حقوق مالکانه ثبت می‌شود، نه در صورت سود و زیان.
- کاهش ارزش در ارزیابی بعدی ابتدا از همان مازاد کم می‌شود و مازاد فراتر از آن، زیان دوره است.
مثال فرضی
ارزش دفتری ساختمانی پس از کسر استهلاک انباشته ۲٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان است و ۲۰ سال عمر مفید باقی‌مانده دارد. کارشناس ارزش منصفانه‌ی آن را ۵٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان تعیین می‌کند.
| قلم | پیش از تجدید ارزیابی | پس از تجدید ارزیابی |
|---|---|---|
| ارزش دفتری ساختمان | ۲٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۵٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| مازاد تجدید ارزیابی در حقوق مالکانه | ۰ | ۳٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| سود دوره‌ی تجدید ارزیابی | بدون تغییر | بدون تغییر |
| استهلاک سالانه‌ی خط مستقیم در ۲۰ سال باقی‌مانده | ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۲۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
سند تجدید ارزیابی: ساختمان ۳٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان بدهکار و مازاد تجدید ارزیابی ۳٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان بستانکار؛ از سال بعد، هزینه‌ی استهلاک سالانه ۱۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان بیشتر می‌شود و سود حسابداری هر سال به همین اندازه کمتر است. اگر در ارزیابی بعدی ارزش ساختمان پایین بیاید، کاهش ابتدا از مازاد باقی‌مانده کسر می‌شود.
اثر مالیاتی
برخورد مالیاتی با مازاد تجدید ارزیابی و استهلاک اضافه‌ی ناشی از آن تابع قانون و مقررات هر دوره است و ثبت حسابداری آن را تعیین نمی‌کند. این موضوع در مالیات تجدید ارزیابی دارایی شرکت‌ها جداگانه بررسی می‌شود. پیش از تصمیم به تجدید ارزیابی، اثر مالیاتی را برای همان سال و همان نوع دارایی بررسی کنید.
خطاهای رایج
- مازاد تجدید ارزیابی سود دوره ثبت می‌شود.
- فقط دارایی‌ای که ارزشش بالا رفته تجدید ارزیابی می‌شود و بقیه‌ی همان طبقه به بهای تاریخی می‌مانند.
- استهلاک سال‌های بعد همچنان بر مبنای ارزش قدیمی محاسبه می‌شود.
- ارزش منصفانه بدون گزارش کارشناسی و مستندات تعیین می‌شود.
- مازاد تجدید ارزیابی منبع پرداخت سود نقدی فرض می‌شود.
برای مبانی استهلاک، استهلاک دارایی ثابت را ببینید. اگر حساب‌های پایان سال بسته نمی‌شود یا صورت‌های مالی قابل اتکا ندارید، خدمت بستن حساب‌ها و صورت‌های مالی ویراف برای همین کار است.