در شرکت پیمانکاری یک پروژه ممکن است چند سال طول بکشد، اما صورت‌های مالی هر سال بسته می‌شوند. اگر درآمد و سود فقط در سال پایان پروژه ثبت شود، سال‌های میانی پر از هزینه و بی‌درآمد دیده می‌شوند. به همین دلیل درآمد پیمان‌هایی که نتیجه‌شان قابل برآورد است، به نسبت پیشرفت کار در هر سال شناسایی می‌شود. در این حسابداری سه عدد نباید با هم یکی گرفته شوند: درآمد شناسایی‌شده، مبلغ صورت‌وضعیت و پول وصول‌شده.
مفاهیم اصلی
- درصد پیشرفت کار: نسبت کار انجام‌شده به کل پیمان؛ معمولاً هزینه‌ی تحقق‌یافته تقسیم بر کل هزینه‌ی برآوردی، یا اندازه‌گیری فنی کار انجام‌شده.
- صورت‌وضعیت: سندی که پیمانکار با آن کار انجام‌شده و مبلغ مطالبه را به کارفرما اعلام می‌کند؛ موقت در طول کار و قطعی در پایان.
- حسن انجام کار: بخشی از هر صورت‌وضعیت که کارفرما تا پایان کار یا دوره‌ی تضمین نگه می‌دارد. طلب پیمانکار است و باید در حساب‌ها دیده و پیگیری شود.
- پیش‌دریافت پیمان: مبلغی که کارفرما برای شروع کار می‌پردازد. بدهی است و معمولاً به نسبت از صورت‌وضعیت‌های بعدی کسر می‌شود.
- کار در جریان پیمان: جمع هزینه‌های هر پروژه، شامل مصالح، دستمزد کارگاه، ماشین‌آلات و پیمانکاران فرعی، با تفصیلی جدا برای هر پروژه
مثال فرضی: سال اول یک پیمان دوساله
مبلغ پیمان ۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان و کل هزینه‌ی برآوردی ۸٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان است. تا پایان سال اول ۳٬۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان هزینه شده، پس پیشرفت کار بر مبنای هزینه ۴۰٪ است. صورت‌وضعیت‌های تأییدشده‌ی سال اول ۳٬۸۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان است و کارفرما ۱۰٪ آن را بابت حسن انجام کار نگه داشته است.
| قلم | محاسبه | مبلغ |
|---|---|---|
| درآمد شناسایی‌شده | ۴۰٪ × ۱۰٬۰۰۰ | ۴٬۰۰۰ |
| سود شناسایی‌شده | ۴٬۰۰۰ − ۳٬۲۰۰ | ۸۰۰ |
| صورت‌وضعیت تأییدشده | طبق صورت‌وضعیت‌ها | ۳٬۸۰۰ |
| کار انجام‌شده‌ی صورت‌وضعیت‌نشده | ۴٬۰۰۰ − ۳٬۸۰۰ | ۲۰۰ |
| حسن انجام کار نزد کارفرما | ۱۰٪ × ۳٬۸۰۰ | ۳۸۰ |
| وجه وصول‌شده | ۳٬۸۰۰ − ۳۸۰ | ۳٬۴۲۰ |
سود سال اول ۸۰۰ میلیون تومان است، یعنی ۴۰٪ سود برآوردی ۲ میلیاردی. در همین سال فقط ۳٬۴۲۰ میلیون تومان پول آمده، در حالی که ۳٬۲۰۰ میلیون خرج شده؛ ۲۰۰ میلیون کار انجام‌شده هنوز صورت‌وضعیت نشده و ۳۸۰ میلیون نزد کارفرماست. مدیری که فقط سود را ببیند، این فشار نقدی را نمی‌بیند.
کسورات، بیمه و مالیات
در قراردادهای پیمانکاری، کارفرما معمولاً هنگام پرداخت هر صورت‌وضعیت علاوه بر حسن انجام کار، مبالغی را بابت مالیات و بیمه‌ی قرارداد کسر می‌کند و مفاصاحساب نهایی پروژه به تسویه‌ی این موارد بستگی دارد. نرخ‌ها و شرایط این کسورات و برخورد مالیات بر ارزش افزوده با صورت‌وضعیت‌ها تابع قانون و متن قرارداد است و در این مقاله نیامده است. برخورد ارزش افزوده با این قراردادها در ارزش افزوده‌ی قراردادهای پیمانکاری بررسی شده است.
خطاهای رایج
- درآمد به اندازه‌ی پول وصول‌شده یا مبلغ صورت‌وضعیت ثبت می‌شود، نه به نسبت پیشرفت کار.
- پیش‌دریافت پیمان در ابتدای پروژه درآمد شناخته می‌شود.
- حسن انجام کار کسرشده هزینه یا تخفیف ثبت می‌شود و طلب پیمانکار از دفاتر حذف می‌شود.
- هزینه‌ی پروژه‌ها در یک حساب کلی جمع می‌شود و سود هر پروژه معلوم نیست.
- برآورد کل هزینه از روز عقد قرارداد تا پایان کار بازنگری نمی‌شود.
اگر بهای هر پروژه روشن نیست یا درآمد پیمان‌ها به نسبت پیشرفت کار شناسایی نمی‌شود، خدمت محاسبه و استقرار بهای تمام‌شده ویراف برای همین کار است.