بسیاری از صاحبان کسب‌وکارهای کوچک هر سال با همین پرسش روبه‌رو می‌شوند: آیا باید اظهارنامه مالیاتی کامل پر کنم و دفاتر نگه دارم، یا راه ساده‌تری هست؟ «تبصره ماده ۱۰۰» قانون مالیات‌های مستقیم دقیقا همان راه ساده‌تر است؛ سازوکاری که به مودیان زیر یک سقف فروش مشخص اجازه می‌دهد بدون تسلیم اظهارنامه و بدون رسیدگی، با یک «مالیات مقطوع» پرونده سال خود را ببندند. این موضوع برای عملکرد سال ۱۴۰۴ (که اظهار و تسویه آن در ۱۴۰۵ انجام می‌شود) اهمیت ویژه دارد، چون هم در وقت و هزینه شما صرفه‌جویی می‌کند و هم اگر شرایطش را اشتباه بفهمید، ممکن است فرصت استفاده از آن را از دست بدهید. در این مقاله با همان الگوی چهارمنبعه ویراف — مبنای قانونی، مرجع رسمی، تحلیل کاربردی و مثال — شرایط استفاده از تبصره ماده ۱۰۰ را روشن می‌کنیم و یک برداشت غلط رایج درباره آن را هم تصحیح می‌کنیم.
۱) مبنای قانونی
مبنای اصلی این موضوع «قانون مالیات‌های مستقیم» است؛ به‌طور مشخص ماده ۱۰۰ این قانون که صاحبان مشاغل (گروه‌های شغلی موضوع این ماده) را مکلف می‌کند برای هر سال مالیاتی، اظهارنامه مالیاتی حاوی خلاصه درآمد و هزینه را تا آخر خرداد سال بعد به سازمان امور مالیاتی تسلیم کنند. اما «تبصره» همین ماده یک استثنا و تسهیل ایجاد کرده است: سازمان امور مالیاتی می‌تواند برخی مشاغل کوچک را که میزان فروش کالا و خدمات آن‌ها در یک سال از سقف تعیین‌شده فراتر نرفته، از تسلیم اظهارنامه و نگهداری اسناد و دفاتر معاف کند و برای آن‌ها «مالیات مقطوع» تعیین کند. ماهیت این تبصره، ساده‌سازی فرایند است، نه بخشش مالیات.