قانون مالیات بر ارزش افزوده اصل را بر نقدی بودن معاملات گذاشته است، مگر آنکه نسیه بودن معامله و دریافت و پرداخت‌های آن در سامانه‌ی مؤدیان ثبت و به تأیید دو طرف رسیده باشد (تبصره‌ی ۱ ماده‌ی ۴). در معاملات غیرنقدی، مانند فروش اقساطی، اجاره به شرط تملیک و قراردادهای پیمانکاری و مشاوره، مالیات در تاریخ صدور صورت‌حساب تعلق می‌گیرد، اما فروشنده می‌تواند پرداخت آن را به نسبت دریافت ثمن یا مبلغ قرارداد به تأخیر بیندازد و جریمه‌ی تأخیر نمی‌گیرد (تبصره‌ی ۲ ماده‌ی ۴).
سه قاعده
- تاریخ تعلق: تاریخ صدور صورت‌حساب، حتی در معامله‌ی اقساطی (ماده‌ی ۳ و تبصره‌ی ۲ ماده‌ی ۴)
- تأخیر در پرداخت: فقط اگر نسیه بودن معامله و پرداخت‌ها در سامانه ثبت و تأیید شده باشد؛ معامله یا قراردادی که ثبت نشده، نقدی فرض می‌شود.
- اعتبار خریدار: تا وقتی خریدار مالیات را نپرداخته، از این بابت اعتبار مالیاتی نمی‌گیرد.
مثال فرضی
فروشنده‌ای کالایی به ارزش ۱٬۰۰۰ میلیون تومان را در چهار قسط سه‌ماهه می‌فروشد و صورت‌حساب را امروز صادر می‌کند. با نرخ فرضی ۱۰٪، مالیات ۱۰۰ میلیون تومان است. اگر فروش اقساطی در سامانه ثبت و تأیید شده باشد، فروشنده با دریافت هر قسط ۲۵۰ میلیونی، ۲۵ میلیون تومان مالیات آن را می‌پردازد و خریدار هم با پرداخت هر قسط، ۲۵ میلیون اعتبار می‌گیرد. اگر ثبت نشده باشد، کل ۱۰۰ میلیون در دوره‌ی صدور صورت‌حساب پرداختنی است.
پیمانکاری دستگاه‌های اجرایی
کارفرمایان دولتی و دستگاه‌های موضوع ماده‌ی ۵ قانون مدیریت خدمات کشوری باید علاوه بر ثبت اصل قرارداد پیمانکاری، هر پرداخت به پیمانکار را در سامانه ثبت کنند و هم‌زمان مالیات و عوارض متناسب با آن را به پیمانکار بپردازند. اگر نپردازند، سازمان اصل مالیات و جریمه‌ها را از کارفرما وصول و اصل را به حساب پیمانکار منظور می‌کند (تبصره‌ی ۳ ماده‌ی ۴).
خطاهای رایج
- فروش اقساطی در سامانه ثبت نمی‌شود و فروشنده کل مالیات را یک‌جا بدهکار می‌شود.
- خریدار پیش از پرداخت مالیات، اعتبار آن را در محاسبه‌ی دوره می‌آورد.
- تاریخ دریافت قسط، تاریخ تعلق مالیات فرض می‌شود.
ثبت معاملات نسیه و پیگیری اعتبار خرید، کار خدمت راه‌اندازی و پشتیبانی سامانه مودیان ویراف است.
- ۱.قانون مالیات بر ارزش افزوده (مصوب ۱۴۰۰) — معاونت تدوین، تنقیح و انتشار قوانین و مقررات ریاست جمهوری (qavanin.ir)، ماده‌ی ۳ و ماده‌ی ۴، تبصره‌های ۱ تا ۴تاریخ مراجعه: ۱۴۰۵/۰۷/۱۶