اظهارنامه‌ی پیش‌فرض عنوانی است که قانون از ۱۴۰۴/۰۴/۰۸ به کار برده است: سازمان امور مالیاتی خلاصه‌ای از اطلاعات سامانه‌ی مؤدیان، مانند صورت‌حساب‌های الکترونیکی خرید و فروش، را برای اشخاص غیرتجاری تهیه می‌کند، مالیات سال را بر همان اساس تعیین می‌کند و از راه کارپوشه‌ی غیرتجاری اعلام می‌کند (تبصره‌ی ۱ ماده‌ی ۱۶ مکرر قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه‌ی مؤدیان). این سازوکار با «اظهارنامه‌ی برآوردی» فرق دارد؛ آن یکی را سازمان برای صاحب شغل یا شرکتی صادر می‌کند که اظهارنامه‌ی سالانه‌اش را در مهلت نداده است (ماده‌ی ۹۷ قانون مالیات‌های مستقیم).
دو سازوکار، دو گروه مؤدی
| ویژگی | اظهارنامه‌ی پیش‌فرض | اظهارنامه‌ی برآوردی |
|---|---|---|
| مبنای قانونی | تبصره‌ی ۱ ماده‌ی ۱۶ مکرر قانون پایانه‌ها | ماده‌ی ۹۷ قانون مالیات‌های مستقیم |
| چه کسی | اشخاص غیرتجاری | مؤدی مکلف به اظهارنامه که آن را در مهلت نداده است |
| مبنای عدد | صورت‌حساب‌های الکترونیکی و تراکنش‌های متناظر در سامانه‌ی مؤدیان | فعالیت و اطلاعات اقتصادی که سازمان درباره‌ی مؤدی دارد |
| چگونه اعلام می‌شود | کارپوشه‌ی غیرتجاری، تا پایان خرداد هر سال | برگ تشخیص مالیات |
| مهلت پرداخت یا اعتراض | پرداخت ظرف سه ماه از اعلام؛ اعتراض فقط تا پایان همین مهلت | اعتراض با تسلیم اظهارنامه‌ی مطابق مقررات ظرف سی روز از ابلاغ برگ تشخیص |
| اگر کاری نشود |
اظهارنامه‌ی پیش‌فرض برای اشخاص غیرتجاری
- اشخاص غیرتجاری تا پایان اردیبهشت سال بعد فرصت دارند صورت‌حساب‌های الکترونیکی خود را صادر، اصلاح یا ابطال کنند و آن‌ها را به تراکنش‌های بانکی مربوط وصل کنند.
- سازمان تا پایان خرداد مالیات سال را بر اساس اطلاعات سامانه تعیین و همراه با اظهارنامه‌ی پیش‌فرض از راه کارپوشه اعلام می‌کند.
- مالیات باید ظرف سه ماه از اعلام پرداخت شود. پرداخت پیش از پایان این مهلت به ازای هر ماه ۲٫۵٪ تخفیف دارد و پرداخت پس از آن به ازای هر ماه تأخیر ۲٫۵٪ جریمه.
- اعتراض فقط تا پایان مهلت پرداخت ثبت می‌شود. بدون اعتراض، مالیات و جریمه پس از این مهلت قطعی است.
وقتی صاحب شغل یا شرکت اظهارنامه نمی‌دهد
صاحبان مشاغل تا آخر خرداد سال بعد (ماده‌ی ۱۰۰) و اشخاص حقوقی تا چهار ماه پس از سال مالیاتی (ماده‌ی ۱۱۰) اظهارنامه می‌دهند. اگر این کار در مهلت انجام نشود، سه پیامد قانونی دارد:
- سازمان بر اساس اطلاعات فعالیت مؤدی اظهارنامه‌ی برآوردی تهیه و مالیات را با برگ تشخیص مطالبه می‌کند. هزینه‌هایی که مؤدی می‌توانست ابراز و مستند کند، در این برآورد دیده نمی‌شوند (ماده‌ی ۹۷).
- جریمه‌ی غیرقابل بخشودگی معادل ۳۰٪ مالیات متعلق برای اشخاص حقوقی و صاحبان مشاغل، و ۱۰٪ برای سایر مؤدیان (ماده‌ی ۱۹۲)
- از دست رفتن معافیت: معافیت سالانه‌ی صاحبان مشاغل فقط برای کسی است که اظهارنامه را در موعد داده (ماده‌ی ۱۰۱)، و شرط برخورداری از هرگونه معافیت مالیاتی تسلیم اظهارنامه در موعد است (بند «ت» ماده‌ی ۱۳۲).
خطاهای رایج
- اظهارنامه‌ی پیش‌فرض اشخاص غیرتجاری با اظهارنامه‌ی برآوردی صاحب شغلی که اظهارنامه نداده، یکی گرفته می‌شود.
- شخص غیرتجاری تا پایان اردیبهشت صورت‌حساب‌های خود را اصلاح یا به تراکنش‌ها وصل نمی‌کند و مالیات بر اطلاعات ناقص تعیین می‌شود.
- اعتراض به مالیات اعلام‌شده پس از پایان مهلت پرداخت ثبت می‌شود، وقتی دیگر قطعی شده است.
- صاحب شغل اظهارنامه نمی‌دهد و معافیت سالانه و هزینه‌های مستند خود را از دست می‌دهد.
برآورد اولیه‌ی مالیات پیش از مهلت با ابزار مالیات بر درآمد ممکن است و مهلت‌های سال در تقویم مالیاتی آمده است. مسیر رسیدگی و اعتراض در مالیات عملکرد توضیح داده شده است. تنظیم اظهارنامه در مهلت، کار خدمت تنظیم و تسلیم اظهارنامه ویراف است.
- ۱.قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه‌ی مؤدیان، متن تنقیح‌شده — معاونت تدوین، تنقیح و انتشار قوانین و مقررات ریاست جمهوری (qavanin.ir)، ماده‌ی ۱۶ مکرر (الحاقی ۱۴۰۴/۰۴/۰۸)، صدر ماده و تبصره‌های ۱، ۲ و ۴تاریخ مراجعه: ۱۴۰۵/۰۷/۱۶
- ۲.قانون مالیات‌های مستقیم، متن تنقیح‌شده — معاونت تدوین، تنقیح و انتشار قوانین و مقررات ریاست جمهوری (qavanin.ir)، مواد ۹۷، ۱۰۰، ۱۰۱، ۱۱۰، ۱۳۲ (بند «ت»)، ۱۹۲ و ۲۳۹تاریخ مراجعه: ۱۴۰۵/۰۷/۱۶
- ۳.بخشنامه‌ی عدم پذیرش اعتبار مالیات بر ارزش افزوده و پذیرش هزینه‌های قابل قبول مالیاتی صورت‌حساب‌های غیرالکترونیکی از تاریخ ۱۴۰۴/۱۰/۰۱ — رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور، ۱۴۰۴/۰۹/۱۲ (qavanin.ir)، بند ۳: تاریخ لازم‌الاجرا شدن قانون مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی و پایان مهلت بیست‌ماههتاریخ مراجعه: ۱۴۰۵/۰۷/۱۶