مالیات بر ارث بر دارایی‌هایی بسته می‌شود که در نتیجه‌ی فوت از متوفی به وراث منتقل می‌شود. از ۱۳۹۵/۰۱/۰۱، مالیات هر دارایی هنگام ثبت انتقال یا تحویل همان دارایی به وراث محاسبه می‌شود و نرخ آن به نوع دارایی بستگی دارد (ماده‌ی ۱۷ قانون مالیات‌های مستقیم). نرخ‌های ماده‌ی ۱۷ برای وراث طبقه‌ی اول است و برای طبقه‌ی دوم و سوم به ترتیب دو و چهار برابر می‌شود. بانک‌ها، شرکت‌ها و ادارات ثبت پیش از گرفتن گواهی پرداخت مالیات، دارایی متوفی را به وراث تحویل یا به نامشان ثبت نمی‌کنند (ماده‌ی ۳۴).
ترتیب کارها
- دریافت گواهی انحصار وراثت و مشخص شدن وراث و سهم هر کدام؛ وراث در سه طبقه‌اند: طبقه‌ی اول پدر، مادر، همسر، فرزندان و نوه‌ها؛ طبقه‌ی دوم اجداد، خواهر و برادر و فرزندانشان؛ طبقه‌ی سوم عمو، عمه، دایی، خاله و فرزندانشان (ماده‌ی ۱۸).
- تسلیم اظهارنامه‌ی ارث ظرف یک سال از تاریخ فوت، با فهرست کامل ماترک به ارزش روز زمان فوت و مطالبات و بدهی‌ها (ماده‌ی ۲۶)؛ کسر هزینه‌ی کفن و دفن، واجبات مالی و عبادی و دیون محقق متوفی از ماترک به تسلیم همین اظهارنامه در مهلت بستگی دارد.
- برای هر دارایی، هنگام انتقال به نام وراث، پرداخت مالیات همان دارایی و دریافت گواهی
- انتقال دارایی در مرجع مربوط، مانند دفترخانه، بانک یا کارگزاری.
| نوع دارایی | نرخ برای طبقه‌ی اول | پایه |
|---|---|---|
| سپرده‌ی بانکی، اوراق مشارکت و سایر اوراق بهادار و سودهای آن‌ها | ۳٪ | مبلغ در تاریخ ثبت انتقال یا پرداخت |
| سهام و سهم‌الشرکه و حق تقدم آن‌ها | یک و نیم برابر نرخ نقل و انتقال سهام (ماده‌ی ۱۴۳ و ۱۴۳ مکرر) | طبق همان مقررات |
| وسایل نقلیه‌ی موتوری | ۲٪ | بهای اعلامی سازمان امور مالیاتی |
| املاک و حق واگذاری محل | یک و نیم برابر نرخ ماده‌ی ۵۹ (برای انتقال قطعی ملک ۷٫۵٪) | ارزش معاملاتی ملک یا ارزش روز حق واگذاری |
| حق‌الامتیاز و سایر اموال و حقوق مالی | ۱۰٪ | ارزش روز در تاریخ تحویل یا ثبت انتقال |
| دارایی متوفای ایرانی در خارج |
برخی اموال از مالیات بر ارث خارج‌اند، از جمله وجوه بازنشستگی و مزایای پایان خدمت، بیمه‌ی عمر و خسارت فوت، دیه و اثاث‌البیت محل سکونت متوفی (ماده‌ی ۲۴). اگر وراث سهم خود از سهام، خودرو یا ملک را بعداً به دیگری منتقل کنند، علاوه بر مالیات بر ارث، مالیات همان انتقال را هم دارند (تبصره‌ی ۴ ماده‌ی ۱۷).
وقتی متوفی سهامدار یا صاحب کسب‌وکار است
سهم الشرکه، سهام شرکت یا سرقفلی و حق کسب و پیشه‌ی متوفی هم جزء ترکه‌اند و انتقالشان به وراث مالیات بر ارث دارد. تا انتقال انجام نشود، وراث نمی‌توانند به طور کامل در شرکت یا کسب‌وکار جای متوفی بنشینند. برای شرکت، این یعنی تغییر شرکا و مدیران، امضای مجاز حساب‌ها و تصمیم‌های مجمع ممکن است تا تعیین تکلیف ارث متوقف بماند.
خطاهای رایج
- اظهارنامه‌ی ارث در مهلت داده نمی‌شود، چون وراث گمان می‌کنند تا فروش دارایی‌ها کاری لازم نیست.
- نرخ یک نوع دارایی برای همه‌ی دارایی‌ها به کار می‌رود.
- سهام و سرقفلی متوفی در فهرست دارایی‌ها از قلم می‌افتند.
- اطلاعات قدیمی مربوط به پیش از اصلاح ۱۳۹۴ مبنای تصمیم قرار می‌گیرد.
انتقال بلاعوض در زمان حیات تابع مالیات دیگری است که در مالیات بر درآمد اتفاقی آمده است. بررسی پرونده‌ی ارث و تسلیم اظهارنامه، کار خدمت پاسخ به سوالات مالیاتی ویراف است.
- ۱.قانون مالیات‌های مستقیم، متن تنقیح‌شده — معاونت تدوین، تنقیح و انتشار قوانین و مقررات ریاست جمهوری (qavanin.ir)، فصل چهارم باب دوم: مواد ۱۷ (و تبصره‌های ۱، ۲ و ۴)، ۱۸، ۲۴، ۲۶ و ۳۴؛ ماده‌ی ۵۹تاریخ مراجعه: ۱۴۰۵/۰۷/۱۶