ذخیره‌ی مالیات برآورد مالیات بر درآمد یک سال مالی است که در پایان همان سال به‌عنوان هزینه و بدهی ثبت می‌شود، پیش از آنکه مالیات آن سال رسیدگی و قطعی شود. سود امسال در صورت سود و زیان امسال آمده، پس هزینه‌ی مالیات همان سود هم باید در همین سال بیاید. بدون ذخیره، سود خالص بیش از واقع است و مالیات در سالی که قطعی می‌شود، یک‌جا سود آن سال را کم می‌کند.
ذخیره روی چه عددی محاسبه می‌شود
ذخیره روی سود حسابداری محاسبه نمی‌شود، بلکه روی برآورد درآمد مشمول مالیات: سود پیش از مالیات، به‌علاوه‌ی هزینه‌هایی که در مالیات پذیرفته نمی‌شوند، منهای درآمدهای معاف. سپس نرخ قانونی مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی برای همان سال، پس از اعمال معافیت‌ها و نرخ‌های ترجیحی مربوط به شرکت، بر آن اعمال می‌شود. توضیح این تعدیل‌ها در درآمد مشمول مالیات و هزینه‌های قابل قبول مالیاتی آمده است.
مثال فرضی: ثبت ذخیره و تعدیل پس از قطعی‌شدن
برآورد درآمد مشمول مالیات شرکتی در پایان سال ۱٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان است و برای نمایش روش، نرخ فرضی ۲۰٪ به کار می‌رود. ذخیره‌ی سال ۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان است. سال بعد، مالیات همین سال ۲۳۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان قطعی می‌شود.
| زمان | بدهکار | بستانکار | مبلغ |
|---|---|---|---|
| پایان سال، ثبت ذخیره | هزینه‌ی مالیات بر درآمد | ذخیره‌ی مالیات | ۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| قطعی‌شدن، کسری ذخیره | هزینه‌ی مالیات سال‌های قبل | ذخیره‌ی مالیات | ۳۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| پرداخت مالیات قطعی | ذخیره‌ی مالیات | بانک | ۲۳۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
کسری ۳۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومانی در سالی ثبت می‌شود که مبلغ قطعی معلوم شده، نه با بازکردن سال بسته‌شده. اگر مالیات قطعی کمتر از ذخیره بود، مازاد به نفع سود همان سال برگشت داده می‌شد. کسری یا مازاد ذخیره‌ی سال‌های قبل را جدا از هزینه‌ی مالیات سال جاری نشان دهید تا سود امسال با سال قبل قابل مقایسه بماند.
جدول سال‌های باز
مالیات هر سال ممکن است تا یک یا چند سال بعد قطعی نشود؛ اعتراض و رسیدگی دوباره هم این زمان را بیشتر می‌کند. در نتیجه ذخیره‌ی مالیات در ترازنامه معمولاً جمع چند سال است. جدولی نگه دارید که برای هر سال عملکرد، ذخیره‌ی ثبت‌شده، پیش‌پرداخت‌ها، مبلغ مطالبه‌شده در هر مرحله‌ی رسیدگی و مبلغ قطعی را نشان دهد. این جدول همان یادداشت ذخیره‌ی مالیات در صورت‌های مالی است و مانده‌ی آن باید با حساب ذخیره در دفاتر برابر باشد.
ذخیره‌ی مالیات و تقسیم سود
سودی که میان مالکان تقسیم می‌شود، باید سود پس از مالیات باشد. شرکتی که بدون ذخیره سود تقسیم می‌کند، پولی را توزیع کرده که بخشی از آن بدهی مالیاتی آینده است؛ وقتی مالیات قطعی شود، باید آن را از نقد همان روز بپردازد.
خطاهای رایج
- ذخیره به این دلیل که مالیات هنوز قطعی نشده، ثبت نمی‌شود.
- ذخیره روی سود حسابداری و نه درآمد مشمول مالیات محاسبه می‌شود.
- نرخ سال قبل یا نرخ شنیده‌شده به کار می‌رود.
- کسری یا مازاد ذخیره با بازکردن سال قبل اصلاح می‌شود.
- جدول سال‌های باز نگهداری نمی‌شود و معلوم نیست مانده‌ی ذخیره مال کدام سال است.
برای برآورد اولیه، ابزار مالیات اشخاص حقوقی در دسترس است، اما جای محاسبه‌ی درآمد مشمول مالیات را نمی‌گیرد. تطبیق سود حسابداری با درآمد مشمول مالیات و تنظیم اظهارنامه، کار خدمت تنظیم و تسلیم اظهارنامه ویراف است.