درآمد مشمول مالیات عددی است که نرخ مالیات بر درآمد روی آن اعمال می‌شود. برای صاحب شغل، قانون آن را کل فروش کالا و خدمات به اضافه‌ی سایر درآمدها، پس از کسر هزینه‌ها و استهلاک‌هایی که فصل هزینه‌های قابل قبول می‌پذیرد، تعریف کرده است (ماده‌ی ۹۴ قانون مالیات‌های مستقیم). برای شرکت هم مسیر مشابه است: جمع درآمد پس از کسر زیان منابع غیرمعاف و معافیت‌ها (ماده‌ی ۱۰۵). در عمل این عدد از سود دفاتر شروع می‌شود، هزینه‌هایی که قانون نمی‌پذیرد به آن برمی‌گردد و درآمدهای معاف کسر می‌شود. برای حقوق‌بگیر، درآمد مشمول حقوق و مزایای مربوط به شغل پس از کسر معافیت‌هاست (ماده‌ی ۸۳).
از سود دفاتر تا درآمد مشمول مالیات
- سود پیش از مالیات طبق صورت سود و زیان، پس از همه‌ی ثبت‌های اصلاحی.
- به‌علاوه‌ی هزینه‌هایی که در دفاتر ثبت شده‌اند، اما قانون آن‌ها را نمی‌پذیرد یا فقط تا سقف و با شرط مشخص می‌پذیرد؛ مانند هزینه‌ی بدون مدرک کافی یا مازاد بر سقف قانونی.
- به‌علاوه‌ی تفاوت روش‌ها، اگر روش یا نرخ استهلاک دفاتر با آنچه در مالیات پذیرفته می‌شود فرق دارد.
- منهای درآمدهایی که معاف‌اند یا نرخ یا نحوه‌ی مالیات جداگانه دارند.
- نتیجه: درآمد مشمول مالیات که نرخ همان سال بر آن اعمال می‌شود.
مثال فرضی
| قلم | مبلغ |
|---|---|
| سود پیش از مالیات طبق دفاتر | ۱٬۰۰۰ |
| اضافه: هزینه‌های بدون مدرک کافی | ۸۰ |
| اضافه: بخشی از یک هزینه که از سقف مجاز بیشتر است | ۴۰ |
| کسر: درآمد معاف | (۱۲۰) |
| درآمد مشمول مالیات | ۱٬۰۰۰ |
در این مثال عدد پایانی تصادفاً با سود دفاتر برابر شده، اما ترکیبش فرق دارد: ۱۲۰ میلیون هزینه‌ای که شرکت واقعاً خرج کرده، در مالیات پذیرفته نشده و ۱۲۰ میلیون درآمدی که واقعاً گرفته، معاف بوده است. اگر همان ۸۰ میلیون هزینه مدرک کافی داشت، درآمد مشمول ۸۰ میلیون کمتر می‌شد. به همین دلیل مستند کردن هزینه‌ها در طول سال، نه در زمان رسیدگی، مستقیماً بر مالیات اثر دارد.
درآمد مشمول مالیات حقوق
در حقوق، مسیر ساده‌تر است: حقوق و مزایای مشمول جمع می‌شود، بخش معاف کسر می‌شود و نرخ‌ها بر باقی‌مانده اعمال می‌شود. میزان معافیت سالانه را قانون بودجه‌ی هر سال تعیین می‌کند (ماده‌ی ۸۴) و پرداخت‌کننده‌ی حقوق مالیات را هنگام هر پرداخت کسر می‌کند (ماده‌ی ۸۶). دو نفر با حقوق ناخالص برابر ممکن است مالیات متفاوتی داشته باشند، اگر ترکیب مزایای مشمول و معافشان فرق کند. محاسبه‌ی ماهانه با ابزار مالیات حقوق ممکن است.
خطاهای رایج
- مالیات روی فروش یا روی سود دفاتر بدون تعدیل برآورد می‌شود.
- هزینه‌ای که در مالیات پذیرفته نمی‌شود، از دفاتر حذف می‌شود؛ باید در دفاتر بماند و فقط در محاسبه‌ی مالیات تعدیل شود.
- مدارک هزینه در طول سال نگهداری نمی‌شود و در رسیدگی دیگر قابل ارائه نیست.
- رقم معافیت یا پلکان سال قبل برای سال جاری به کار می‌رود.
برای شرایط پذیرش هزینه‌ها، هزینه‌های قابل قبول مالیاتی را ببینید. برآورد اولیه با ابزار مالیات اشخاص حقوقی ممکن است. تهیه‌ی جدول تعدیل سود و اظهارنامه، کار خدمت تنظیم و تسلیم اظهارنامه ویراف است.
- ۱.قانون مالیات‌های مستقیم، متن تنقیح‌شده — معاونت تدوین، تنقیح و انتشار قوانین و مقررات ریاست جمهوری (qavanin.ir)، مواد ۸۳، ۸۴، ۸۶، ۹۴، ۹۷، ۱۰۵، ۱۴۷ و ۱۴۸تاریخ مراجعه: ۱۴۰۵/۰۷/۱۶