نرخ صفر یعنی درآمد در شمول مالیات می‌ماند، اما مالیاتش با نرخ صفر محاسبه می‌شود. قانون مالیات‌های مستقیم آن را دقیق تعریف کرده است: مؤدی مکلف است اظهارنامه، دفاتر قانونی و اسناد حسابداری را در مواعد مقرر تسلیم کند، سازمان امور مالیاتی اظهارنامه را بررسی و درآمد مشمول را تعیین می‌کند و پس از آن مالیات با نرخ صفر محاسبه می‌شود (بند «الف» ماده‌ی ۱۳۲). ماده‌ی ۱۳۲ این روش را برای درآمد ابرازی برخی واحدهای تولیدی و معدنی اشخاص حقوقی غیردولتی، و درآمد برخی بیمارستان‌ها، هتل‌ها و مراکز اقامتی گردشگری، از تاریخ شروع بهره‌برداری و برای دوره‌ی مشخص پیش‌بینی کرده است.
نرخ صفر در برابر معافیت
| ویژگی | نرخ صفر (ماده‌ی ۱۳۲) | معافیت |
|---|---|---|
| وضعیت درآمد | مشمول، با نرخ صفر | خارج از شمول |
| تکلیف اظهار و دفاتر | باقی است و بخشی از تعریف قانونی نرخ صفر است | بسته به حکم؛ شرط برخورداری از هرگونه معافیت، تسلیم اظهارنامه در موعد است (بند «ت» ماده‌ی ۱۳۲) |
| رسیدگی | سازمان اظهارنامه را بررسی و درآمد مشمول را تعیین می‌کند | بسته به حکم |
| پس از پایان دوره | در مناطق کمترتوسعه‌یافته و سایر مناطق مشوق‌های تکمیلی تا سقف سرمایه دارد و پس از آن نرخ ماده‌ی ۱۰۵ اعمال می‌شود (بند «ث») | بسته به حکم |
مثال فرضی: اثر یک مهلت از دست رفته
واحدی تولیدی شرایط نرخ صفر را دارد و درآمد مشمول سالش ۵٬۰۰۰ میلیون تومان است. اگر اظهارنامه، دفاتر و اسناد را در مهلت بدهد، مالیات این درآمد با نرخ صفر محاسبه می‌شود. اگر این تکلیف‌ها را انجام ندهد، دیگر در تعریف ماده‌ی ۱۳۲ نمی‌گنجد و درآمدش ممکن است با نرخ عادی مشمول شود؛ با نرخ ۲۵٪ ماده‌ی ۱۰۵، این یعنی ۱٬۲۵۰ میلیون تومان مالیات. ارقام فرضی‌اند و پیامد دقیق هر کوتاهی را متن قانون و رأی مرجع رسیدگی تعیین می‌کند.
خطاهای رایج
- نرخ صفر معافیت فرض می‌شود و اظهارنامه دیر یا ناقص داده می‌شود.
- دوره‌ی برخورداری پیگیری نمی‌شود و پس از پایان آن ذخیره‌ی مالیات گرفته نمی‌شود.
- همه‌ی درآمدهای شرکت مشمول نرخ صفر فرض می‌شوند، در حالی که ماده‌ی ۱۳۲ فقط درآمد فعالیت مشمول را در بر می‌گیرد.
- در ارزش افزوده، فروش معاف ماده‌ی ۹ و فروش معاف با استرداد ماده‌ی ۱۰ یکی ثبت می‌شوند و اعتبار خرید اشتباه محاسبه می‌شود.
بررسی شرایط برخورداری و تنظیم اظهارنامه‌ی بنگاه‌های مشمول، کار خدمت برنامه‌ریزی مالیاتی و تنظیم و تسلیم اظهارنامه ویراف است.
- ۱.قانون مالیات‌های مستقیم، متن تنقیح‌شده — معاونت تدوین، تنقیح و انتشار قوانین و مقررات ریاست جمهوری (qavanin.ir)، ماده‌ی ۱۳۲ (صدر و بندهای «الف» تا «ث») و ماده‌ی ۱۰۵تاریخ مراجعه: ۱۴۰۵/۰۷/۱۶
- ۲.قانون مالیات بر ارزش افزوده (مصوب ۱۴۰۰) — معاونت تدوین، تنقیح و انتشار قوانین و مقررات ریاست جمهوری (qavanin.ir)، ماده‌ی ۱۰تاریخ مراجعه: ۱۴۰۵/۰۷/۱۶