ماده‌ی ۹۵ قانون مالیات‌های مستقیم صاحبان مشاغل را مکلف می‌کند دفاتر یا اسناد و مدارک، حسب مورد، را با رعایت اصول و ضوابط مربوط، از جمله اصول تنظیم دفاتر تجاری قانون تجارت، برای تشخیص درآمد مشمول مالیات نگه دارند و اظهارنامه‌ی خود را بر اساس آن‌ها تنظیم کنند. اینکه چه کسی دفتر نگه دارد و چه کسی فقط اسناد، در آیین‌نامه‌ی اجرایی همین ماده آمده است.
آیین‌نامه‌ی ماده‌ی ۹۵ چه می‌گوید
- گروه‌بندی: صاحبان مشاغل به اعتبار نوع یا حجم فعالیت در سه گروه قرار می‌گیرند (ماده‌ی ۲). جزئیات و آستانه‌ها در گروه‌بندی مؤدیان ماده ۹۵ آمده است.
- فرم اظهارنامه: حداقل اقلام اظهارنامه‌ی هر گروه مشخص شده است؛ گروه اول ترازنامه و صورت سود و زیان، گروه دوم صورت درآمد و هزینه، گروه سوم خلاصه‌ی درآمد و هزینه (ماده‌ی ۳).
- تسلیم الکترونیکی: اظهارنامه از درگاه‌های الکترونیکی سازمان تسلیم می‌شود (ماده‌ی ۴).
- نوع دفاتر: روزنامه، کل، روزنامه و کل مشترک، معین و سایر دفاتر (ماده‌ی ۵)
- روش نگهداری: اشخاص حقوقی و گروه اول دفتر روزنامه و کل، دستی یا ماشینی؛ گروه دوم و سوم اسناد و مدارک به ترتیب تاریخ (ماده‌ی ۶).
- رد دفاتر: دوازده مورد که به رد دفاتر می‌انجامد (ماده‌ی ۱۶).
موارد رد دفاتر
ماده‌ی ۱۶ آیین‌نامه، از جمله، این موارد را موجب رد دفاتر دانسته است: دفاتری که نزد مراجع ذی‌ربط ثبت نشده یا برگی از آن کم است، ثبت نکردن فعالیتی که احراز شود، تأخیر تحریر دفتر روزنامه بیش از ۱۵ روز، ثبت نکردن عملیات شعبه در دفاتر مرکز، نخواندن دفاتر با اطلاعات سیستم‌های مکانیزه، تغییر نرم‌افزار حسابداری در طول سال بدون اطلاع قبلی، تغییر روش دستی و ماشینی در طول سال، و نوشتن دفاتر به پول یا زبانی جز پول رایج و زبان فارسی.
خطاهای رایج
- صاحب شغل گروه دوم یا سوم تصور می‌کند چون دفتر قانونی ندارد، نگهداری اسناد هم لازم نیست.
- نرم‌افزار حسابداری در میانه‌ی سال بدون اطلاع به اداره‌ی امور مالیاتی عوض می‌شود.
- عملیات شعبه‌ها در دفاتر مرکز ثبت نمی‌شود.
دفاتر قانونی و پلمب در دفاتر قانونی چیست و پلمب دفاتر قانونی آمده است. تحریر دفاتر و نگهداری اسناد طبق آیین‌نامه، کار خدمت پلمب و تحریر دفاتر قانونی ویراف است.
- ۱.قانون مالیات‌های مستقیم، متن تنقیح‌شده — معاونت تدوین، تنقیح و انتشار قوانین و مقررات ریاست جمهوری (qavanin.ir)، ماده‌ی ۹۵تاریخ مراجعه: ۱۴۰۵/۰۷/۱۶
- ۲.آیین‌نامه‌ی اجرایی ماده‌ی ۹۵ قانون مالیات‌های مستقیم — وزیر امور اقتصادی و دارایی، ۱۳۹۴/۱۲/۰۴ (qavanin.ir)، مواد ۲ تا ۶ و ۱۶تاریخ مراجعه: ۱۴۰۵/۰۷/۱۶
- ۳.بخشنامه‌ی اصلاح مواد ۲ و ۳ آیین‌نامه‌ی اجرایی ماده‌ی ۹۵ — رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور، ۱۳۹۹/۰۸/۱۴ (qavanin.ir)، ماده‌ی ۲تاریخ مراجعه: ۱۴۰۵/۰۷/۱۶
- ۴.قانون مالیات بر ارزش افزوده (مصوب ۱۴۰۰)