مالیات بر درآمد مشاغل مالیاتی است که شخص حقیقی صاحب کسب‌وکار، مانند مغازه‌دار، پزشک، مشاور یا فروشنده‌ی آنلاین بدون شرکت ثبت‌شده، بر درآمد مشمول مالیات سالانه‌ی کسب‌وکارش می‌پردازد (فصل چهارم باب سوم قانون مالیات‌های مستقیم). درآمد مشمول، فروش کالا و خدمات و سایر درآمدها پس از کسر هزینه‌های قابل قبول است (ماده‌ی ۹۴). اگر اظهارنامه در موعد تسلیم شود، تا میزان معافیت ماده‌ی ۸۴ معاف است و مازاد آن با نرخ‌های پلکانی ماده‌ی ۱۳۱ مالیات می‌گیرد (ماده‌ی ۱۰۱). مبلغ معافیت هر سال در قانون بودجه‌ی همان سال تعیین می‌شود.
مشاغل یا شرکت؛ تفاوت‌های اصلی
| ویژگی | مشاغل (شخص حقیقی) | اشخاص حقوقی (شرکت) |
|---|---|---|
| مؤدی | خود صاحب کسب‌وکار | شرکت، جدا از شرکا |
| ساختار نرخ | پلکانی (ماده‌ی ۱۳۱) پس از معافیت ماده‌ی ۱۰۱ | نرخ واحد ۲۵٪ (ماده‌ی ۱۰۵)، با استثناهای قانونی |
| مهلت اظهارنامه | تا آخر خرداد سال بعد (ماده‌ی ۱۰۰) | تا چهار ماه پس از سال مالیاتی (ماده‌ی ۱۱۰) |
| دفاتر و اسناد | بسته به گروه مؤدی؛ از نگهداری اسناد و خلاصه‌ی درآمد و هزینه تا دفتر روزنامه و کل | دفتر روزنامه و کل |
| مسیر ساده | برای مشاغلی که سازمان مشخص می‌کند (تبصره‌ی ماده‌ی ۱۰۰) | ندارد |
| جدایی حساب‌ها | حساب شخصی و کسب‌وکار از نظر حقوقی یکی است؛ باید در عمل جدا نگه داشته شوند |
دو مسیر اظهار
- اظهارنامه‌ی کامل: درآمد، هزینه‌ها و درآمد مشمول سال بر اساس دفاتر یا اسناد اعلام می‌شود و ممکن است رسیدگی شود. مسیر سالانه در مالیات عملکرد آمده است.
- مسیر ساده‌ی تبصره‌ی ماده‌ی ۱۰۰: سازمان امور مالیاتی می‌تواند مشاغلی را که فروش سالانه‌شان حداکثر ده برابر معافیت ماده‌ی ۸۴ است، از بخشی از تکالیف مانند نگهداری اسناد و تسلیم اظهارنامه معاف کند و مالیاتشان را مقطوع تعیین کند. این مسیر معافیت از مالیات نیست؛ اینکه کدام مشاغل و با چه شرطی مشمول آن‌اند، هر سال با دستورالعمل سازمان اعلام می‌شود.
خطاهای رایج
- مسیر ساده‌ی تبصره‌ی ماده‌ی ۱۰۰ معافیت فرض می‌شود.
- مسیر ساده بدون مقایسه با مالیات حالت اظهارنامه‌ی کامل پذیرفته می‌شود.
- حساب شخصی و کسب‌وکار یکی است و هزینه‌ی کسب‌وکار از هزینه‌ی خانوار قابل تفکیک نیست.
- سقف معافیت یا پلکان سال قبل برای سال جاری به کار می‌رود.
- برای ماندن زیر یک سقف، بخشی از فروش اعلام نمی‌شود؛ فروشی که از صورت‌حساب‌ها و تراکنش‌ها ردیابی‌پذیر است، در رسیدگی دیده می‌شود.
تنظیم اظهارنامه‌ی مشاغل و مقایسه‌ی دو مسیر، کار خدمت تنظیم و تسلیم اظهارنامه ویراف است.
- ۱.قانون مالیات‌های مستقیم، متن تنقیح‌شده — معاونت تدوین، تنقیح و انتشار قوانین و مقررات ریاست جمهوری (qavanin.ir)، مواد ۸۴، ۹۴، ۹۵، ۱۰۰ و تبصره‌ی آن، ۱۰۱، ۱۰۵، ۱۱۰ و ۱۳۱تاریخ مراجعه: ۱۴۰۵/۰۷/۱۶