صورت جریان نقد نشان می‌دهد در یک دوره چه مقدار پول وارد کسب‌وکار شده و از آن خارج شده و هر جریان از کدام فعالیت بوده است: عملیات روزمره، خرید و فروش دارایی‌های بلندمدت، یا وام و آورده‌ی مالکان. صورت سود و زیان بر مبنای تعهدی تهیه می‌شود و سود را نشان می‌دهد؛ این صورت پول واقعاً جابه‌جاشده را. جمع جریان‌های آن با تغییر موجودی نقد میان دو ترازنامه برابر است.
چرا سود و نقد از هم فاصله می‌گیرند
- فروش نسیه سود می‌سازد، اما تا وصول نشود پولی نمی‌آورد.
- خرید موجودی کالا پول را خارج می‌کند، اما تا کالا فروخته نشود هزینه‌ای در سود و زیان نمی‌نشیند.
- استهلاک سود را کم می‌کند، اما پولی بابت آن پرداخت نمی‌شود.
- خرید دستگاه و بازپرداخت اصل وام پول را خارج می‌کنند، اما هزینه‌ی دوره نیستند.
سه طبقه‌ی جریان نقد
- عملیاتی: وصول از مشتریان منهای پرداخت به تأمین‌کنندگان، کارکنان و هزینه‌های جاری؛ نشان می‌دهد فعالیت اصلی خودش پول می‌سازد یا پول مصرف می‌کند.
- سرمایه‌گذاری: خرید و فروش دارایی‌های بلندمدت مانند ماشین‌آلات، ساختمان و سرمایه‌گذاری در شرکت‌های دیگر. خروجی این بخش در کسب‌وکاری که ظرفیت اضافه می‌کند طبیعی است.
- تأمین مالی: دریافت و بازپرداخت وام، آورده‌ی مالکان و سود تقسیم‌شده میان آن‌ها
این ساختار سه‌طبقه‌ای رایج است، اما طبقه‌بندی الزامی و جای برخی اقلام، مانند سود پرداختی تسهیلات یا مالیات پرداختی، را استاندارد حسابداری جاری تعیین می‌کند. پیش از مقایسه‌ی صورت دو شرکت، ببینید این اقلام در کدام طبقه آمده‌اند.
روش غیرمستقیم: از سود به نقد عملیاتی
در روش مستقیم، دریافت‌ها و پرداخت‌های عملیاتی یک‌به‌یک جمع زده می‌شوند. در روش غیرمستقیم، از سود دوره شروع می‌کنیم، اقلام غیرنقدی مانند استهلاک را برمی‌گردانیم و اثر تغییر حساب‌های دریافتنی، موجودی و پرداختنی را اعمال می‌کنیم. روش غیرمستقیم نشان می‌دهد سود دقیقاً در کدام حساب مانده و به پول تبدیل نشده است.
مثال فرضی: سود ۳۵۰ میلیونی و موجودی نقدی که تغییر نکرد
| قلم | مبلغ |
|---|---|
| سود خالص سال | ۳۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| اضافه: استهلاک | ۸۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| کسر: افزایش حساب‌های دریافتنی | (۱۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰) |
| کسر: افزایش موجودی کالا | (۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰) |
| اضافه: افزایش حساب‌های پرداختنی | ۴۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| جریان نقد عملیاتی | ۳۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| خرید ماشین‌آلات | (۵۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰) |
| جریان نقد سرمایه‌گذاری | (۵۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰) |
| دریافت وام بانکی |
شرکت ۳۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان سود داشته، اما موجودی نقد پایان سال با ابتدای سال برابر است. ۱۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان از فروش هنوز وصول نشده و ۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان در انبار مانده است. فعالیت اصلی ۳۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان نقد ساخته، اما خرید ماشین‌آلات ۵۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان بوده و کسری با وام پوشانده شده است.
خطاهای رایج در تهیه
- استهلاک و دیگر هزینه‌های غیرنقدی در روش غیرمستقیم به سود برگردانده نمی‌شوند.
- افزایش حساب‌های دریافتنی با علامت مثبت اعمال می‌شود؛ افزایش دارایی جاری، نقد را کم کرده است.
- دریافت وام در جریان عملیاتی می‌آید و فعالیت اصلی سالم‌تر از واقع دیده می‌شود.
- جمع سه طبقه با تغییر موجودی نقد ترازنامه تطبیق داده نمی‌شود؛ اختلاف این دو نشانه‌ی خطا در تهیه‌ی صورت است.
این صورت را کنار صورت سود و زیان بخوانید. اگر حساب‌های پایان سال بسته نمی‌شود یا صورت‌های مالی قابل اتکا ندارید، خدمت بستن حساب‌ها و صورت‌های مالی ویراف برای همین کار است.