ماده‌ی ۹۷ قانون مالیات‌های مستقیم، به صورتی که از ۱۳۹۴ جایگزین شده، سه حکم دارد. درآمد مشمول مالیات اشخاص حقیقی مکلف به اظهارنامه، بر اساس اظهارنامه‌ای تعیین می‌شود که طبق مقررات تنظیم و پذیرفته شده باشد. سازمان امور مالیاتی می‌تواند اظهارنامه‌ها را بدون رسیدگی بپذیرد و تعدادی را بر اساس معیارها یا به طور نمونه رسیدگی کند. و اگر مؤدی اظهارنامه را در مهلت ندهد، سازمان بر اساس اطلاعات اقتصادی او اظهارنامه‌ی برآوردی تهیه و مالیات را با برگ تشخیص مطالبه می‌کند.
مؤدی بی‌اظهارنامه
- سازمان از روی فعالیت و اطلاعات اقتصادی مؤدی در طرح جامع مالیاتی اظهارنامه‌ی برآوردی تهیه می‌کند.
- مالیات با برگ تشخیص به مؤدی ابلاغ می‌شود.
- اگر مؤدی معترض باشد و ظرف سی روز از ابلاغ، اظهارنامه را مطابق مقررات تسلیم کند، اعتراضش رسیدگی می‌شود.
- این کار جریمه‌ها و مجازات‌های تسلیم نکردن اظهارنامه در موعد را برنمی‌دارد.
حکم انتقالی
تبصره‌ی ماده‌ی ۹۷ سازمان را مکلف کرده بود ظرف سه سال پایگاه اطلاعات نظام جامع مالیاتی را در سراسر کشور مستقر کند. تا آن زمان، در اداراتی که نظام جامع کامل اجرا نشده، مواد ۹۷، ۹۸، ۱۵۲، ۱۵۳، ۱۵۴ و ۲۷۱ قانون مصوب ۱۳۸۰ اجرا می‌شد؛ ماده‌ی ۱۵۴ آن قانون، برای نمونه، جدول ضرایب تشخیص درآمد را پیش‌بینی می‌کرد.
خطاهای رایج
- تصور می‌شود اظهارنامه ندادن یعنی پرونده‌ای تشکیل نمی‌شود.
- مهلت سی‌روزه‌ی پس از ابلاغ برگ تشخیص از دست می‌رود.
- متن قدیمی ماده‌ی ۹۷ مبنای استدلال در اعتراض قرار می‌گیرد.
پیامدهای نداشتن اظهارنامه در جریمه عدم ارسال اظهارنامه مالیاتی و اظهارنامه پیش‌فرض و برآوردی آمده است. همراهی در اعتراض، کار خدمت دفاع مالیاتی و هیئت حل اختلاف ویراف است.
- ۱.قانون مالیات‌های مستقیم، متن تنقیح‌شده — معاونت تدوین، تنقیح و انتشار قوانین و مقررات ریاست جمهوری (qavanin.ir)، ماده‌ی ۹۷ و تبصره‌ی آن، ماده‌ی ۲۳۹تاریخ مراجعه: ۱۴۰۵/۰۷/۱۶