مالیات مستقیم مالیاتی است که بر درآمد یا دارایی خود مؤدی بسته می‌شود و خود او پرداخت‌کننده است، نه خریدار کالا یا خدمتش. چارچوب آن قانون مالیات‌های مستقیم است که دو باب اصلی دارد: مالیات بر دارایی (باب دوم) و مالیات بر درآمد (باب سوم). برای یک کسب‌وکار، مالیات بر درآمد هزینه‌ی خود کسب‌وکار است و از سودش کم می‌شود؛ تفاوت آن با مالیات بر ارزش افزوده در مقایسه‌ی مالیات مستقیم و غیرمستقیم آمده است.
انواع مالیات مستقیم
| نوع | باب و فصل قانون | معمولاً مربوط به | راهنما |
|---|---|---|---|
| مالیات بر ارث | باب دوم، فصل چهارم | وراث | مالیات بر ارث |
| حق تمبر | باب دوم، فصل پنجم | صادرکننده یا طرف سند | حق تمبر |
| مالیات اجاره، نقل و انتقال املاک و عایدی سرمایه‌ی اشخاص غیرتجاری | باب سوم، فصل اول | موجران، انتقال‌دهندگان ملک و دارایی | مالیات اجاره، نقل و انتقال املاک |
| مالیات بر درآمد حقوق |
یک کسب‌وکار معمولاً هم‌زمان با چند نوع سروکار دارد: شرکتی که دفترش را اجاره داده و کارمند دارد، مالیات عملکرد خودش را می‌دهد، مالیات حقوق کارکنان را کسر و پرداخت می‌کند و ممکن است در اجاره نقش موجر یا مستأجر داشته باشد.
مالیات مستقیم در حساب‌های کسب‌وکار
- مالیات بر درآمد خود شرکت: هزینه‌ی مالیات بر درآمد و ذخیره‌ی مالیات تا قطعی‌شدن
- مالیات حقوقی که از کارکنان کسر می‌شود: هزینه‌ی شرکت نیست؛ بخشی از حقوق کارکنان است که شرکت تا پرداخت به سازمان به عنوان بدهی نگه می‌دارد.
- مالیاتی که هنگام پرداخت به برخی طرف‌ها کسر و به سازمان پرداخت می‌شود: برای شرکت بدهی است و برای طرف مقابل پیش‌پرداخت مالیات او.
مالیات بر درآمد روی چه عددی بسته می‌شود
مالیات بر درآمد روی درآمد مشمول مالیات بسته می‌شود، نه روی فروش. برای یک کسب‌وکار، این عدد از درآمد منهای هزینه‌های قابل قبول و معافیت‌ها به دست می‌آید. به همین دلیل مستند کردن هزینه‌ها و ثبت منظم دفاتر مستقیماً بر مالیات اثر دارد؛ جزئیات در درآمد مشمول مالیات و هزینه‌های قابل قبول مالیاتی.
خطاهای رایج
- مالیات حقوق کسرشده از کارکنان هزینه‌ی شرکت ثبت می‌شود و هزینه‌ی حقوق دو بار دیده می‌شود.
- مالیات بر درآمد روی فروش یا سود حسابداری برآورد می‌شود، نه درآمد مشمول مالیات.
- نرخ یا معافیت سال قبل برای سال جاری به کار می‌رود.
- منابع درآمد غیراصلی، مانند اجاره‌ی بخشی از ملک، در اظهار دیده نمی‌شوند.
برای برآورد اولیه، ابزار مالیات اشخاص حقوقی، ابزار مالیات بر درآمد، ابزار مالیات حقوق و ابزار مالیات اجاره در دسترس‌اند. تنظیم اظهارنامه بر اساس دفاتر و مستندات، کار خدمت تنظیم و تسلیم اظهارنامه ویراف است.
- ۱.قانون مالیات‌های مستقیم، متن تنقیح‌شده — معاونت تدوین، تنقیح و انتشار قوانین و مقررات ریاست جمهوری (qavanin.ir)، ماده‌ی ۱؛ عنوان باب‌ها و فصل‌ها؛ ماده‌ی ۸۶ (کسر مالیات حقوق)؛ تبصره‌ی ۹ ماده‌ی ۵۳ (کسر مالیات اجاره)تاریخ مراجعه: ۱۴۰۵/۰۷/۱۶